Polskie prawo dokładnie precyzuje sposób zatrudnienia osób, które nie ukończyły 18 roku życia. Nieletni nie mogą pracować w takim wymiarze czasu, w jakim pracują osoby dorosłe. Zasady zmieniają się też w zależności od momentu w roku - inaczej wygląda zatrudnianie młodocianych pracowników podczas roku szkolnego i w czasie wakacji lub ferii.
Kiedy można zatrudnić osobę niepełnoletnią?
Przepisy mówią, że dopuszczalne jest zatrudnianie osób, które mają ukończone 13 lat. Poniżej tego wieku nie można pracować. Nieletni w wieku 13-15 lat mogą być zatrudnieni na podstawie umowy zlecenie, a zgodę wyrazić musi rodzic lub opiekun prawny oraz inspektor pracy. Taką zgodę najlepiej jest mieć na piśmie. Z kolei pracownicy, którzy ukończyli 16 rok życia, mogą być zatrudnieni na podstawie umowy o pracę lub umowy zlecenie, również za zgodą opiekuna prawnego. Co ciekawe, jeśli przedsiębiorca chce dać pracę osobie, która nie ma ukończonych 18 lat, ale wstąpiła w związek małżeński, zgoda rodzica nie jest wymagana. Nie wolno zlecać małoletnim prac ciężkich lub szkodliwych dla ich zdrowia, lub prawidłowego rozwoju. Uczniowie zatrudnieni na umowie zlecenie nie płacą składek ZUS ani podatku dochodowego - do momentu przekroczenia limitu wynoszącego 85 tysięcy złotych rocznie lub ukończenia 26 - tego roku życia. Natomiast jeżeli zatrudniony nie posiada statusu ucznia, zobowiązany jest do opłacania składek ZUS. Jedyny wyjątek stanowi składka chorobowa, która jest dobrowolna.Jakie są ograniczenia przy zatrudnianiu młodocianych pracowników?
Jak wspomniano wcześniej, do zatrudnienia pracownika poniżej 16 roku życia potrzeba nie tylko zgody rodzica, ale też inspektora pracy. Kodeks pracy precyzuje, że 13,14 i 15-latkowie mogą pracować tylko w branży kulturalnej, artystycznej, sportowej lub reklamowej. Pracownik w tym wieku nie może pracować dłużej niż 6 godzin na dobę. Co ważne, do czasu pracy wlicza się też czas nauki, który wynika z obowiązkowego programu zajęć szkolnych. Po ukończeniu 16 roku życia maksymalna ilość czasu pracy to 8 godzin jednego dnia. Jeśli uczeń pracuje w dniu, w którym idzie też do szkoły, nie może pracować więcej niż 2 godziny. Z kolei, jeśli praca odbywa się w ferie lub wakacje, nieletni nie może spędzić w zakładzie pracy więcej niż 7 godzin na dobę i 35 tygodniowo. Co ważne, przedsiębiorca nie może zatrudnić osoby niepełnoletniej w godzinach nadliczbowych lub nocnych tj. między 22 a 6 rano. Czas odpoczynku dobowego musi wynosić co najmniej 14 godzin. W każdym tygodniu nieletni ma prawo do minimum 48 godzin ciągłego odpoczynku, który zazwyczaj obejmuje również niedzielę.Czym jest "praca lekka"?
Jako prace lekkie rozumie się takie prace, które dostosowane są do możliwości fizycznych i psychicznych nieletnich. Najczęściej są to proste prace biurowe lub związane z rękodziełem. Osobą odpowiedzialną za stworzenie wykazu prac lekkich jest pracodawca, a zatwierdzić wykaz powinien właściwy inspektor pracy. Małoletnich nie można zatrudniać do prac, które obejmują dłuższy czas przebywania w niewygodnej, nienaturalnej pozycji, a także do tych, które wymagają nadmiernego wysiłku fizycznego lub zagrażają prawidłowemu rozwojowi psychicznemu np. w zakładach pogrzebowych, przy produkcji alkoholu lub tytoniu, lub dotyczących treści pornograficznych.Co grozi za nieprzestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania małoletnich?
Ze względu na różnice w przepisach dotyczących zatrudniania osób poniżej 16 roku życia, a młodocianych w wieku 16-18 lat, najczęściej przedsiębiorcy podejmują decyzję o niezatrudnianiu uczniów w wieku 13-15 lat. Przyjęcie do pracy osoby poniżej 16 roku życia wiąże się z uzyskaniem większej ilości zezwoleń. Zdarza się też, że różne organy inaczej interpretują przepisy dotyczące zatrudnienia nieletnich. Jeśli dojdzie do naruszenia prawa, pracodawcy grozi kara finansowa w wysokości od 1 000 do 30 000 zł.Jak wygląda zatrudnianie dzieci w reklamach czy filmach?
Teoria teorią, ale przecież dzieci grają w filmach, serialach, czy reklamach albo są modelami, a do tego często zatrudniane są nawet niemowlęta. Jeśli mowa o dziecku, które nie ukończyło 13-tego roku życia, rodzice muszą wyrazić zgodę na rozpowszechnienie jego wizerunku, żeby reklama lub film z jego udziałem mogły być opublikowane i pokazane publiczności. W przypadku reklamy, stworzono "Kartę ochrony dzieci w reklamie", która stanowi załącznik nr 3 do kodeksu etyki reklamy i dokładnie określa warunki, które muszą zostać spełnione w przypadku udziału nieletnich w reklamach. W niektórych sytuacjach, do zatrudnienia dziecka, wymagana jest również pozytywna opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej i orzeczenie lekarza, który stwierdza brak przeciwwskazań do wykonywania przez dziecko pracy zarobkowej. Oczywiście, ze względu na obowiązujący w Polsce do 18 roku życia obowiązek szkolny, żeby zatrudnić dziecko, należy zapytać o zgodę dyrektora szkoły, do której uczęszcza dziecko. Dyrektor musi wydać oświadczenie, w którym zaznaczy, że wykonywana przez dziecko praca zarobkowa nie wpłynie na wypełnianie obowiązku szkolnego i uczeń będzie w stanie pogodzić pracę i szkołę. Ostatnim krokiem jest uzyskanie zgody od Państwowej Inspekcji Pracy.Jeżeli nie jesteś pewien, jakie przepisy dotyczą Twojej sytuacji lub nie wiesz jak poprawnie sformułować umowę zlecenie dla nieletniego pracownika, skontaktuj się z Kancelarią Skłodowscy. Nasi eksperci chętnie Ci pomogą.